Soorten monumenten
Er zijn over het algemeen twee soorten monumenten: rijksmonumenten en
gemeentelijke monumenten. Sommige provincies kennen ook provinciale monumenten.
In Gelderland hebben we die categorie echter niet.
- Rijksmonumenten
Dit soort monumenten is van nationaal belang en worden aangewezen door de
minister.
Praktisch wordt dit uitgevoerd door de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed in
Amersfoort.
De gemeente heeft een adviserende rol richting Rijksdienst bij aanwijzing van
dit soort monumenten.
- Gemeentelijke monumenten
Dit soort monumenten heeft lokale waarde en wordt door de gemeente zelf
aangewezen. Burgemeester en wethouders besluiten tot plaatsing of het afvoeren
van gemeentelijke monumenten.
In al die gevallen wordt de Wijchense monumentencommissie om advies gevraagd.
Burgers kunnen vragen of een pand op de gemeentelijke monumentenlijst geplaatst
kan worden. Hetzelfde geldt ook voor het afvoeren van diezelfde lijst.
Bij het plaatsen van objecten op de gemeentelijke monumentenlijst wordt in
grote lijnen rekening gehouden met de volgende criteria:
- Architectuurhistorische kwaliteit.
Zaken als de bouwperiode, bouwstijl en architect spelen hier een rol.
- Stedenbouwkundige waarden.
De ligging van het monument en de herkenbaarheid van de historische ontwikkeling
van het gebied en/of de plaats worden hier meegewogen.
- Cultuurhistorische waarden.
Het monument kan een belangrijk onderdeel zijn van een bepaalde ontwikkeling.
Dit kan bijvoorbeeld gaan over de historische ontwikkeling van scholen, villa’s,
boerderijen, kerken enzovoorts.
In sommige gevallen kan het ook gaan over een enkel onderdeel van een beschermd
object. Een voorbeeld daarvan kan zijn een oude kerkklok in een kerktoren of een
tegeltableau aan/in een villa of boerderij.
Wanneer een eigenaar of andere belanghebbende niet wil dat een object wordt
aangewezen als monument kan hij daar bezwaar tegen maken bij de instantie die de
aanwijzing wil doen. Eerst heeft hij al de ruimte om aan te geven hoe hij over
de voorgenomen plannen denkt. Dit laatste wordt ook wel zienswijze genoemd. Bij
de beslissing over het wel/niet plaatsen wordt door de beslissende instantie
rekening gehouden met de zienswijze van belanghebbenden.
Het bezwaar tegen een aanwijzing of afvoering moet binnen zes weken na de
beslissingsdatum bij de gemeente binnen zijn (voor rijksmonumenten is dit de
rijksdienst in Amersfoort).
In het algemeen geldt dat het algemeen belang boven het persoonlijke belang
van de belanghebbenden gaat. Soms kan het zo zijn dat een eigenaar recht heeft
op een schadevergoeding als blijkt dat er aantoonbare schade geleden wordt als
direct gevolg van de aanwijzing als monument.
